Alles wordt beter door de natuur.

Hier werkt de natuur aan je droge kelder.
De Dijlevallei is een brede, diep ingesneden vallei met een natuurlijk kronkelende rivier die regelmatig overstroomt. In de valleien zie je natte bossen, graslanden, vijvers en moerassen. De Dijle kan er tijdens vochtige perioden naar hartenlust uit haar oevers treden, wat de waterdruk op het naburige Leuven beperkt. De rijke biodiversiteit bezorgt je een instant-vakantiegevoel.

Fiche

• Oppervlakte: 4661 ha (volgens Natura 2000: Valleien van de Dijle, Laan en Ijse met aangrenzende bos- en moerasgebieden)
• Gemeenten: Bertem, Bierbeek, Herent, Huldenberg, Kortenberg, Leuven, Oud-Heverlee, Overijse, Tervuren
• Natuurtypes: in de valleien vind je natte bossen, graslanden, vijvers en moerassen; op hogere plateaus en hellingen is er bos en heide
• Ingrepen: 
  • vermindering van vervuild water in waterlopen en vijvers 
  • ontwikkeling van kerngebieden voor moerasvogels, vijverhabitats en natte graslanden 
  • omvorming van naaldhoutaanplanten en exoten naar gevarieerde streekeigen bossen

Natuurherstel

Het natuurlijke rivierbeheer op de Dijle en haar zijlopen Laan en IJse beschermt Leuven tegen wateroverlast en zorgt tegelijk voor meer biodiversiteit. 

• De vrij meanderende Dijle met hier en daar een omgevallen boom zorgt voor kleine overstromingen verspreid over heel de vallei, perfect om bij hevige, lange regenval tijdelijk een grote hoeveelheid Dijlewater te stockeren. Bij zeer zware regenval houdt het optrekken van de stuw nog meer water tegen zodat Leuven niet overstroomt.
• Ook de natuur is er sterk op vooruitgegaan, bijvoorbeeld aan de Vijvers van Oud-Heverlee. De voormalige visvijvers en de omliggende grachten werden geruimd, exoten werden afgevist en de natuurlijke watertoevoer werd hersteld. Nu is het een open moerasgebied met vijvers, rietruigtes, dottergrasland, zwarte els en wilg. De kwaliteit van de waterbiotoop is fel verbeterd en ook de water- en moerasvogels gaan er sterk op vooruit, zoals het woudaapje.

Voordelen

• Waterbuffer 
  • Het natuurgebied geeft water meer ruimte en vermijdt zo wateroverlast in woonkernen.
• Waterzuivering 
  • Natuurlijke wetlands filteren koolstof en fosfor. 
  • In ruil voegen ze zuurstof toe aan het water. 
• Grotere biodiversiteit
  • Natte natuur zorgt voor een grotere variëteit aan dieren en planten. In het Egenhovenbos bijvoorbeeld vind je voorjaarbloeiers met sprookjesachtige namen als bosanemoon, slanke sleutelbloem en salomonszegel.
• Extra habitat 
  • Er zijn veel rustplekken en broedplaatsen voor dieren, en een ruim voedselgebied.
• Klimaatbuffer 
  • Natte natuur houdt CO2 vast. 
  • Natte natuur heeft een verkoelend effect op de omgeving.
• Veiligheid
  • Bij zware regenval houdt het optrekken van de stuw in Egenhovenbos nog meer water tegen zodat Leuven niet overstroomt.
• Meer natuurbeleving

Wie?

• Vlaamse Landmaatschappij
• Vlaamse Milieumaatschappij
• Vrienden van Heverleebos & Meerdaalwoud
• Agentschap voor Natuur en Bos

Extra info?

• www.natura2000.vlaanderen.be/gebied/dijlevallei
• www.natuurenbos.be/dijlevallei
• www.vhm.be/natuur 

Hier werkt de natuur aan je looproute.
Het Drongengoed is de grootste groene long van Oost-Vlaanderen van meer dan 800 hectare. Bossen, heide en graslanden zorgen voor een gevarieerd leefgebied voor typische planten en dieren, én voor extra zuurstof tijdens het wandelen of sporten!

Fiche

• Oppervlakte: 34,5 ha
• Gemeenten: Maldegem en Aalter (Knesselare, Ursel)     
• Natuurtypes: heide, heischraal grasland, boomrijke heide, interne bosranden 
• Ingrepen: ontbossing, ontstronken, plaggen, dunningen, aanleg heidecorridor, ontwikkeling van interne bosranden

Natuurherstel

• Verbinden van bestaande heidegebieden
  • Het militair vliegveld van Ursel en het Maldegemveld werden via een corridor verbonden. Zo kunnen heidegebonden soorten zoals de aardbeivlinder en levendbarende hagedis vlot van het ene gebied naar het andere migreren. De corridor is 50–70 meter breed en kreeg een lichte knik zodat er windluwe zones
• Uitbreiden van de heideoppervlakte
  • In totaal werd ongeveer 21 hectare nieuwe (boomrijke) heide gecreëerd door ontbossing en plaggen. Bij plaggen wordt de strooisellaag verwijderd zodat oude, kiemkrachtige heidezaden opnieuw kunnen ontkiemen. Door de totale oppervlakte aan heide te vergroten geven we zeldzame soorten de kans om voldoende grote populaties uit te bouwen.
• Ontwikkelen van interne bosranden en boomrijke heide
  • Door dunningen ontstaat meer licht in het bos, waardoor typische soorten kansen krijgen. Boomrijke heide wordt ontwikkeld als open landschap met groepjes bomen, waarin zowel heide- als bossoorten profiteren. Door de oppervlakte aan bosranden te vergroten werd het bos soortenrijker en kwaliteitsvoller. 

De herstelmaatregelen werden voortdurend geëvalueerd in overleg met experten. Waar nodig werden ingrepen bijgestuurd, bijvoorbeeld het beperken van ontbossing of het aanpassen van de corridorbreedte.

Voordelen

• Waterbuffer 
  • De uitbreiding van heide en open vegetaties dragen bij aan betere waterhuishouding en buffering tijdens natte periodes. 
• Waterzuivering
  • Door plaggen en het herstellen van schralere vegetaties ontstaat een natuurlijke filterfunctie, wat zowel de water- als de bodemkwaliteit versterkt. 
• Grotere biodiversiteit
• Extra habitat 
  • De herstelwerken zijn noodzakelijk voor typische soorten zoals aardbeivlinder, hazelworm, blauwe knoop, levendbarende hagedis, en heideplanten zoals zonnedauw, tormentil, pilzegge. Dankzij de corridor en de uitbreiding van open habitats wordt hun leefgebied versterkt met grotere kans op de ontwikkeling van duurzame populaties.
• Klimaatbuffer
  • Niet enkel bos, maar ook heide en andere open vegetaties spelen een cruciale rol in klimaatregulatie en CO₂‑opslag. Het gebied blijft zo een robuuste schakel in het Natura 2000-netwerk.
• Meer natuurbeleving
  • Bezoekers genieten van een afwisselend landschap van bossen, heide en valleien.

Wie?

• Agentschap voor Natuur en Bos
• Natuurpunt
• Defensie

Extra info?

• www.natuurenbos.be/drongengoed
• www.natuurpunt.be/natuurgebieden/maldegemveld

Hier werkt de natuur aan de biodiversiteit.
In het Hedwige-Prospergebied werden twee polders teruggegeven aan de Schelde: de Nederlandse Hedwigepolder en de Vlaamse Prosperpolder. Zo krijgt de rivier meer ruimte om te stromen, kan de getijdennatuur zich herstellen en kunnen bezoekers hun vogelkennis bijspijkeren!

Fiche

• Oppervlakte: 465 ha (170 ha Prosperpolder, 295 ha Hedwigepolder)   
• Gemeenten: Beveren, Zwijndrecht, Kruibeke (B) en Hulst (NL)
• Natuurtype: brakke slikken en schorren 
• Ingrepen: ontpoldering, afgraven en bressen in dijk

Natuurherstel

• Door ontpoldering kreeg de rivier extra ruimte om te overstromen en is er stroomopwaarts minder wateroverlast. 
• Een ringdijk beschermt het achterliggende land tegen het instromende Scheldewater. 
• Het visvriendelijke pompstation pompt het overtollige polderwater over naar de Schelde via het ontpolderde gebied.

De Scheldeoevers hebben nu opnieuw meer ruimte waardoor er weer slikken en schorren ontstaan die dagelijks overstromen op het ritme van het getij. Het Hedwige-Prospergebied vormt zo samen met het Verdronken Land van Saeftinghe het grootste brakwatergetijdengebied van West-Europa. Een unieke plek waar veiligheid en natuurontwikkeling samen het verschil maken!

Dit gebied maakt deel uit van het Sigmaplan.

Voordelen

• Waterbuffer 
  • De ontpoldering geeft water meer ruimte en tempert de golfslag.
• Waterzuivering 
  • Slikken en schorren filteren koolstof en fosfor. 
  • In ruil voegen ze zuurstof toe aan het water. 
• Grotere biodiversiteit
  • Slikken en schorren creëren een unieke biotoop.
• Extra habitat 
  • Er zijn meer rustplekken en broedplaatsen voor dieren, het voedselgebied is ook groter geworden.
• Klimaatbuffer 
  • Natte natuur houdt CO2 vast. 
  • Natte natuur heeft een verkoelend effect op de omgeving.
• Veiligheid
  • Een ringdijk beschermt het achterliggende land tegen het instromende Scheldewater.
  • Het risico op ongewenste overstromingen in de Scheldevallei neemt af.
• Meer natuurbeleving

Wie?

• Agentschap voor Natuur en Bos
• DVW
• Provincie Zeeland

Extra info?

• www.grensparkgrootsaeftinghe.eu/beleven/hedwige-prospergebied
• www.sigmaplan.be/nl/projecten/cluster-hedwige-prosper
• www.natuurenbos.be/natuurgebieden/hedwige-prospergebied

Hier werkt de natuur aan onze waterkwaliteit.
In de Kloosterbeemden is de Demervallei op haar breedst. Het is een mozaïek van rietmoeras, natte graslanden, valleibos en struwelen, voor dé perfecte familiefoto. Dankzij de sterk verbeterde waterkwaliteit spot je misschien wel een roerdomp, een bruine kiekendief, een porseleinhoen of grauwe klauwier!

Fiche

• Oppervlakte: 60 ha 
• Gemeente: Scherpenheuvel-Zichem
• Natuurtype: wetland
• Ingrepen: dijkverlaging, drempels in waterlopen, verhoging grondwatertafel tijdens droge periodes, aansluiten meanders

Natuurherstel

• Meanders werden opnieuw aangesloten en dijken werden verlaagd. Er werden vispasseerbare drempels aangelegd en er werd een aaneengesloten rietmoeras gecreëerd. Zo krijgt de Demer opnieuw haar natuurlijke dynamiek en is de vallei beter gewapend tegen zowel wateroverlast als droogte. Ook zeldzame moerasvogels, zoals de kleine karekiet, de rietgors en de blauwborst, vinden hun weg terug naar dit gebied. 
• Het aantakken van oude meanders zorgt voor een betere buffering van de waterafvoer, levert een bijdrage aan het verbeteren van de waterkwaliteit en draagt vooral bij aan een grotere structuurvariatie in de waterloop. Daar profiteren niet alleen oeverplanten en vissen van, maar ook kwetsbare vissoorten zoals de bittervoorn, kwabaal en de grote modderkruiper. Tegelijk zorgt het herstelde moerasgebied voor een betere leefomgeving voor roerdomp, bever  en misschien later ook de otter.

Dit gebied maakt deel uit van het Sigmaplan.

Voordelen

• Waterbuffer 
  • Het rietmoeras vormt een natuurlijk overstromingsgebied en levert een bijdrage aan de bescherming tegen wateroverlast in Zichem.
• Waterbeschikbaarheid 
  • Het rietmoeras en de aanpalende natte gebieden houden de waterstand steeds op peil, ook tijdens droge periodes.
• Waterzuivering 
  • Wetlands dragen bij aan een betere koolstofopslag in de bodem. 
  • Tegelijk verbeteren ze de waterkwaliteit door de opname van nutriënten zoals fosfaten.
• Extra habitat 
  • De herstelde natuur in de Demervallei zorgt voor extra voedselgebied, rustplekken en broedplaatsen voor de vele dieren.
• Klimaatbuffer 
  • De natte natuur houdt CO2 vast.
  • De natte natuur heeft een verkoelend effect op de omgeving.
• Meer natuurbeleving

Wie?

• Agentschap voor Natuur en Bos
• Vlaamse Waterweg
• OVAM
• Vlaamse Milieumaatschappij

Extra info?

• www.natuurenbos.be/natuurgebieden/demerbroeken
• www.sigmaplan.be/nl/projecten/demerbroeken
• www.natuurenbos.be/projecten/life-narmena

Hier werkt de natuur aan natuurlijke airco.

Lees meer over Mechels Broek >

Hier werkt de natuur aan je openluchtcinema.
Dit bijna 25 hectare grote natuurgebied vormt samen met het stadspark de groene long van Aalst. De kwaliteit van het grondwater werd sterk verbeterd, waardoor de natuur weer floreert, en het bezoekersaantal ook! Wandelaars wanen zich in dit vlakke gebied toch op woeste hoogten tussen de gallowayrunderen, Schotse hooglanders en konikpaarden, die er de natuur mee beheren.

Fiche

• Oppervlakte: 25 ha 
• Gemeente: Aalst 
• Natuurtype: moerasbos, wastine 
• Ingreep: optimalisering van de waterhuishouding

Natuurherstel

De vegetatie in het Osbroek en het aanpalende gebied de Gerstjens was erg gevoelig aan schommelingen in grond- en oppervlaktewater. Bij hevige regen stroomde regenwater samen met afvalwater rechtstreeks in het Osbroek. Daardoor ging de kwaliteit van het grondwater achteruit. Op één plaats stroomde het afvalwater niet meer in een riolering, maar in een gracht. Bij hevige regen belandde dat in het natuurgebied.

• Dichtgeslibde afvoerbuizen werden vervangen door nieuwe met regelbare stuwen. Het kwelwater, belangrijk voor onder andere de dotterbloem, kan nu weer van het westen naar het oosten stromen. Sommige grachten werden geruimd en het afvalwater werd omgeleid, waardoor er nu enkel regenwater in de riolering stroomt.
• De weiden tegenover de verlaten fabrieksgebouwen Schotte werden aangekocht en sluiten nu aan bij Osbroek-Molenkouter. Die terreinen worden door gallowayrunderen, Schotse hooglanders en konikpaarden begraasd, en deels gemaaid. 
• De paden werden hersteld en toegankelijk gemaakt voor mindermobielen. Aan heel wat ingangen staan fietsstallingen.

Voordelen

• Waterzuivering
  • Het nieuwe waterbeheer zorgt voor helder water.
• Grotere biodiversiteit
  • Door de natuurlijke begrazing, en het doordachte maai en -waterbeheer vinden nieuwe planten- en diersoorten er een plek.
• Extra habitat
  • Door de uitbreiding van het natuurgebied is er meer voedsel en meer broedgebied voor dieren.
• Meer natuurbeleving
  • Dankzij de nieuwe paden kan iedereen genieten van natuur vlak bij het stadscentrum.

Wie?

• Agentschap voor Natuur en Bos
• Vlaamse Landmaatschappij
• Stad Aalst
• De provincie Oost-Vlaanderen staat in voor het beheer van de Zomergembeek.
• De Stad Aalst, VMM en Aquafin zorgden voor de afkoppeling van het afvalwater.

Extra info?

• www.natuurenbos.be/osbroek

Hier werkt de natuur aan de soundtrack voor je date.
Het natuurgebied rond de vroegere abdijsite Achelse Kluis kreeg een flinke natuurboost. De Warmbeek werd voor een deel hermeanderd. De nieuwe kronkels zorgen voor een betere waterkwaliteit voor vissen en amfibieën, en ook het leefgebied voor vogels verbeterde. Je zou voor minder uit volle blauwborst zingen!

Fiche

• Oppervlakte: ca. 100 ha
• Gemeente: Hamont-Achel (Het gebied ligt op de grens met Noord-Brabant en maakt deel uit van een groter grensoverschrijdend natuurcomplex De Groote Heide van meer dan 2.500 ha.)
• Natuurtypes: beekvallei met natte graslanden, moeras en vennen, venige, natte, droge heide
• Ingrepen: hermeandering Warmbeek, hydrologisch herstel vennencomplex

Natuurherstel

Door menselijke ingrepen uit het verleden, zoals het rechttrekken van de Warmbeek en het graven van diepe drainagesloten voor landbouw, werd de natuurlijke dynamiek van dit deel van de Warmbeek stilgelegd. Daardoor kregen de planten en dieren die typisch zijn voor zo’n kronkelende laaglandbeek het moeilijk.

• De Warmbeek werd over 1,7 km hermeanderd, wat zorgt voor 700 meter extra lengte. In de vallei werden meanders uitgegraven, met afwisselend zacht hellende binnenbochten en steilere buitenbochten. Daarnaast werden er perceelsgreppels gedempt en werd de oude loop ondieper gemaakt zodat het waterbergende vermogen van de vallei toeneemt. 
• Sterk drainerende grachten werden gedempt, venherstel uitgevoerd, voedselrijke bouwvoren afgegraven en naaldbomen verwijderd zodat de aangerijkte onderlaag niet verzuurt. Dat zorgt voor goede condities voor natte heide en venvegetatie. Alles werd gerealiseerd in het kader van Blue Deal.

Voordelen

• Waterbuffer
  • Het waterbergende vermogen van de vallei werd vergroot en kan zo pieken in watertoevoer beter opvangen. 
• Waterbeschikbaarheid
  • De sponswerking van het gebied houdt water vast en voorkomt droogte en overstromingen.
• Grotere biodiversiteit
  • Dankzij hydrologisch herstel speelt water opnieuw de hoofdrol in de ontwikkeling van de bijbehorende flora en fauna. De herstelde meandering heeft geleid tot een sterke boost van het visbestand. Vooral de beekprik voelt er zich nu opperbest. 
• Extra habitat
  • In de herstelde droge en natte heide gedijen planten en dieren beter dan vroeger omdat er meer voedsel is en rust om te broeden.
• Klimaatbuffer
  • Het herstelde vennencomplex slaat CO₂ op.
  • De natte natuur heeft een verkoelend effect op de omgeving. 
• Meer natuurbeleving
  • Het is een aantrekkelijk gebied voor wandelaars en bezoekers

Wie?

• De Vlaamse Milieumaatschappij 
• Agentschap voor Natuur en Bos
• Achelse Kluis
• Visserijfonds
• Provinciale Visserijcommissie Limburg

Extra info?

• www.natuurenbos.be/achelse-kluis
• www.vmm.vlaanderen.be/projecten/lokaal/hermeandering-warmbeek
• www.natura2000.vlaanderen.be/gebied/noord-oost-limburg

Hier werkt de natuur aan langdurige koolstofopslag.
De vallei van de Zwarte Beek is een van de meest natuurlijke beekvalleien van Vlaanderen vol natte graslanden, heide, broekbossen en vennen, met daaronder: een eeuwenoud veenpakket. Een heuse CO2-hotspot. Dankzij doelgericht natuurherstel zie je er weer meer zeldzame planten en dieren. Bovendien houdt het veen als een spons water vast om geleidelijk vrij te geven, wat stroomafwaarts landbouwers kan helpen bij lange, droge periodes of om overstromingen tegen te gaan als het pijpenstelen regent.

Fiche

• Oppervlakte: 674 ha, waarvan ca. 200 ha veenpakket (d.i. enkel het natuurinrichtingsproject, de volledige Zwarte Beekvallei is veel groter)
• Gemeente: Beringen
• Natuurtypes: beekvallei met veen, natte hooilanden, schrale graslanden, elzenbroekbossen, heide en open water
• Ingreep: hydrologisch herstel van de beekvallei en het veengebied

Natuurherstel

Sinds de 2de wereldoorlog was de natuurlijke waterhuishouding verstoord door het graven van drainagegrachten, die stelselmatig meer en meer werden uitgediept en het waardevolle veenpakket verdroogden. Zo ging kwetsbare natte natuur verloren en kregen dieren zoals de watersnip het moeilijk.

• De centraal gelegen, drainerende Oude Beek werd drastisch ondieper gemaakt. Er werden ook laterale grachten volledig gedempt. 
  • Verdere afbraak van het veen wordt daardoor stopgezet, het veen kan zich op termijn weer opbouwen, waardoor opnieuw meer water kan worden vastgehouden. 
• De vallei werd opengemaakt en omgevormd naar aaneengesloten natte en venige graslanden, met kleine zeggevegetatie en ecologisch waardevollere waterpartijen.
• Er werden beheerwegen en bruggen aangelegd voor een beter, efficiënter natuurbeheer. Storende en overbodige constructies werden eveneens verwijderd. 

Voordelen

• Waterbuffer
  • Er is meer ruimte voor water in de vallei, waardoor de kans op overstromingen stroomafwaarts vermindert.
• Waterbeschikbaarheid
  • Het veen houdt water vast en overbrugt zo droge periodes.
• Grotere biodiversiteit
  • Zeldzame planten en dieren vinden weer een thuis in het herstelde veen.
• Extra habitat
  • Planten en dieren kunnen zich beter ontwikkelen dankzij meer voedsel, meer rust en meer broedgelegenheid.
• Klimaatbuffer
  • Door de grondwaterpeilen in Zwarte Beek weer te verhogen is de verdere afbraak van het veen stopgezet, waardoor de CO2 in het veen verder bewaard kan blijven (in tegenstelling tot verdroogd veen, dat CO2 als broeikasgas uitstoot).
  • De natte natuur heeft een verkoelend effect op de omgeving. 
• Meer natuurbeleving

Wie?

• Agentschap voor Natuur en Bos
• Vlaamse Landmaatschappij
• Natuurpunt vzw
• Stad Beringen

Extra info?

• www.vlm.be/nl/projecten/Paginas/Zwarte_Beek.aspx
• www.natura2000.vlaanderen.be/gebied/zwarte-beek
• www.natuurenbos.be/natuurgebieden/vallei-van-de-zwarte-beek