LIFE HEROES

Moerassen behoren tot de meest bedreigde ecosystemen en de belangrijkste koolstofvoorraden ter wereld. Naast hun unieke biodiversiteit leveren ze verschillende natuurvoordelen: watervoorziening, waterzuivering, bescherming tegen overstromingen, koolstofvastlegging, klimaatregulering, productie van grondstoffen en voedsel, toerisme en recreatie. Ze hebben ook een belangrijke esthetische en culturele waarde.

Eutrofiëring, verzuring, uitdroging, vervuiling, overwoekering en invasieve uitheemse soorten vormen de grootste bedreigingen voor de achteruitgang van de unieke fauna en flora (libellen, vlinders, amfibieën en planten) en de aantasting van de belangrijkste ondergrondse koolstofreservoirs in Vlaanderen.

Sinds 1950 zijn de wetlands met 75% verdwenen. De oorzaken voor het verdwijnen van de voedselarme wetlands zijn drainage voor landbouw, turfwinning, bewoning en infrastructuur, bebossing en grondwaterwinning.
 

Door ze te herstellen, beschermen we niet alleen bijzondere soorten en habitats, maar versterken we ook de natuurlijke veerkracht van het landschap. Door het water bovenstrooms langer vast te houden, voorkomen we wateroverlast verder stroomafwaarts. 

Heel wat van de gedegradeerde veengebieden stoten nu koolstof uit. En deze cyclus willen we omdraaien naar een koolstofspons ipv een koolstofbom. Een natuurlijk, "gezond" veengebied slaat koolstof op (gemiddeld 0,7 tot 1,8 ton equivalent per hectare per jaar). Een gedegradeerd (ontwaterd) veen stoot gemiddeld tussen de 30 tot 40 ton CO2 per hectare uit. 

Het project loopt op 11 locaties in Natura 2000-gebieden in Vlaanderen. In deze gebieden pakken we de grootste knelpunten aan: verdroging, vermesting, verzuring, verruiging en invasieve uitheemse soorten.
 

In Provincie Antwerpen: 

• Kalmthoutse Heide
• Klein Schietveld
• Groot Schietveld
• Ronde Put 
• Visbeekvallei
• Netevallei (Tikkebroeken, Witte Netevallei en Tussen Wamp en Neten)
• De Maat - Den Diel en Buitengoor

In Provincie Limburg

• Ophovenderheide
• Teut-Tenhaagdoornheide
• Sint-Maartensheide – De Luysen
• Terlaemen

LIFE HEROES heeft vier grote doelstellingen:

• Herstel van de waterhuishouding op landschapsniveau, zodat natte natuur opnieuw goed kan functioneren. 
• Gerichte maatregelen om kwetsbare Europees beschermde habitats te herstellen.
• Maatregelen om typische soorten een boost te geven. 
• Sterke inzet op samenwerking door terreinbeheerders, lokale partners en andere belanghebbenden bij de uitvoering te betrekken. Zo houden de resultaten ook op lange termijn stand en stimuleren we voor toekomstige projecten.

LIFE HEROES richt zich op ecosysteemherstel om de huidige biodiversiteits- en klimaatcrisis aan te pakken en ecosysteemdiensten van voedselarme wetlands te herstellen. Het project biedt een implementatie van de EU-natuurherstelwet door prioriteit te geven aan herstelinspanningen met betrekking tot wetlands en koolstofrijke systemen.

De doelhabitats van LIFE HEROES zijn onder andere: 

• Voedselarme vennen (3110, 3130, 3160)
• Natte heide (4010)
• Veenhabitats (7110, 7140)
• Kalkmoerassen (7230)
• Voedselarme broekbossen (91E0)

Een aantal habitats liften mee op het hydrologisch herstel zoals droge heide (4030), heischrale graslanden (6230), blauwgraslanden 6410 en slenken en plagplekken op vochtige bodems (7150).

De herstelmaatregelen geven kansen aan typische soorten van voedselarme wetlands. In de Kalmthoutse Heide krijgt de maanwaterjuffer extra aandacht. Op de Schietvelden zijn dat onder meer de maanwaterjuffer, veenorchis en lavendelheide. In De Teut focust het project onder andere op speerwaterjuffer, veenorchis, waterlobelia en eenarig wollegras. Op meerdere locaties profiteren ook de heikikker, hoogveenglaslibel, gentiaanblauwtje en de gevlekte witsnuitlibel van het herstel.

Eerste werken gestart
De eerste terreinwerken zijn van start gegaan op het Groot Schietveld en in het deelgebied Schrieken in de Visbeekvallei. 

Op het Groot Schietveld in Brasschaat worden er in 1ste fase herstelwerken uitgevoerd aan kwetsbare natte habitats die de laatste jaren sterk gedegradeerd zijn. Op heel wat plaatsen zien we een overwoekering met pijpenstrootje waardoor de typische vegetatie geen kans meer krijgt om tot ontwikkeling te komen. Door het afplaggen van delen van het terrein wordt de oorspronkelijke zaadbank van heel wat zeldzame planten terug bloot gelegd waardoor deze de kans krijgen om opnieuw te kiemen. In een latere fase wordt de waterhuishouding aangepakt op basis van de maatregelen voorgesteld uit een ecohydrologische studie. Uiteraard gebeurt dit in nauw overleg met defensie die het natuurgebied gebruikt als militair oefenterrein.
Om deze reden is het terrein ook niet toegankelijk voor het publiek.

Natuurpunt is gestart met het dempen van grachten de Schrieken in Beerse, deelgebied van de Visbeekvallei. Zo wordt de natuur hier weerbaarder tegen droogte. De Schrieken vormen een soort ‘soepbord’ in het landschap: een laagte die aan alle kanten door hoger gelegen gronden wordt omringd. Tijdens natte perioden komt het water uit de omgeving hier samen. En tijdens droge perioden leveren de hogere gronden grondwater na totdat de grondwaterbel op is. Grondwater is regenwater dat tijdens natte perioden in de bodem sijpelt en traag wordt afgegeven aan lagergelegen gebieden in de omgeving.

Van nature bestaan de Schrieken uit een erg natte en daardoor moerassige zone, die wordt gekenmerkt door bloemrijke mozaïek van hooilanden, laagveenmoeras en broekbos. Het gebied wordt jammer genoeg doorsneden door vele ontwateringsgrachten die in het verleden zijn aangelegd om het gebied te ontginnen. Deze grachten zijn autostrades voor water die het tijdens natte perioden versneld afvoeren waardoor het niet in de bodem kan dringen. Hierdoor gaat er veel water verloren, waardoor bijzondere soorten zoals de dotterbloem, gagel en watersnip verdwijnen. 
Om die verdroging tegen te gaan, dempt Natuurpunt zo veel mogelijk grachten die geen impact hebben op andere gebruikers. Zo kan het hydrologische systeem zo goed mogelijk worden hersteld en kan de typische natte natuur heropleven. 
De Schrieken maken deel uit van het erkende natuurreservaat de Visbeekvallei, dat zich uitstrekt over de gemeenten Lille en Beerse. In een latere fase van het project zullen ook werken plaatsvinden in andere deelgebieden van het reservaat. 

Op het Groot Schietveld en in de visbeekvallei zijn de eerste werken gestart van het LIFE HEROES-project. Met dit Europese natuurherstelproject herstellen het Agentschap voor Natuur en Bos, Natuurpunt Beheer, Natuurpunt Studie, Limburgs Landschap en Natuurinvest voedselarme moerassen, vennen en natte heiden in de Kempen. 

Persbericht werken Life Heroes

Agentschap voor Natuur en Bos

Het agentschap staat in voor het beleid, het duurzaam beheren en het versterken van natuur samen met alle partners. Natuur en Bos koestert, beschermt en ontwikkelt ruim 90.000 hectare aan natuurgebieden, bossen en parken in Vlaanderen. Het Agentschap voor Natuur en Bos streeft naar meer en betere natuur in Vlaanderen en wil natuur midden in de maatschappij plaatsen.

ANB coördineert het project en staat in voor de uitvoering in de gebieden Kalmthoutse Heide, Klein Schietveld, Groot Schietveld, Ronde Put, Ophovenderheide en Teut-Tenhaagdoornheide.

Natuurpunt Beheer

Natuurpunt is een onafhankelijke vrijwilligersvereniging met meer dan 125.000 leden. Ze beschermt kwetsbare en bedreigde natuur in Vlaanderen. Natuurpunt beheert meer dan 25.000 hectare Vlaamse natuur in 500 verschillende natuurgebieden. De vrijwilligers nemen het initiatief: ze zorgen voor aankoop, beheer en openstelling van natuurgebieden. Daarbij worden ze bijgestaan door professionele ploegen.

Binnen het project zorgt Natuurpunt Beheer voor de uitvoering in de gebieden Visbeekvallei, Netevalle, De Maat – Den Diel – Buitengoor en SintMaartensheide – De Luysen.

Natuurpunt Studie

Natuurpunt Studie is hét kenniscentrum rond biodiversiteit in Vlaanderen. In samenwerking met burgers, actieve vrijwilligers en thematische werkgroepen wordt een massa kennis over soorten verzameld door soorten op naam te brengen, te tellen, te melden en te meten. De natuur documenteren, begrijpen, beschermen en er maatschappelijk draagvlak voor creëren zijn hun kernthema's.

Binnen het project coördineert Natuurpunt Studie de monitoring op basis van beschikbare gegevens (zoals waarnemingen.be) en terreininventarisaties. 

www.natuurpunt.be

Limburgs Landschap

Limburgs Landschap is de tweede grootste natuurvereniging in Vlaanderen en beheert meer dan 3000 ha natuur in de provincie Limburg. Al meer dan 50 jaar beschermen en beheren ze samen met hun leden, vrijwilligers en partners de natuur en het landschap.

Limburgs Landschap neemt in het project de uitvoering in Terlaemen voor zijn rekening.

www.limburgs-landschap.be

Natuurinvest

Natuurinvest investeert in opdracht van het Agentschap voor Natuur en Bos in projecten die de beleving van de natuur vergroten. Zo zorgt Natuurinvest ervoor dat mensen volop van onze natuur kunnen genieten. Dat doet het samen met private ondernemers en overheidspartners.Voor een optimaal beheer van bos, natuur en groen in Vlaanderen, investeert Natuurinvest ook in programma’s die de kennis van mensen doen groeien.

Natuurinvest staan in voor de verspreiding van de kennis die we opdoen tijdens het project. 

www.natuurinvest.be

Wil je graag meer weten over het project of heb je specifieke vragen, dan kun je de verschillende partners contacteren via:

• Algemene coördinatie / Agentschap voor Natuur en Bos: Dirk Meersman - dirk.meersman@vlaanderen.be
• Natuurpunt Beheer: Jef Hendrix - jef.hendrix@natuurpunt.be
• Limburgs Landschap: Ward Hamaekers - ward.hamaekers@limburgs-landschap.be