Duinenlandschap
Regio
West-Vlaanderen

LIFE DUNIAS

LIFE DUNIAS herstelt onze Vlaamse kustduinen door het verwijderen van woekerplanten. DUNIAS is een letterwoord en staat voor ‘DUNe restoration by tackling Invasive Alien Species’, vrij vertaald: het herstel van onze duinen door het verwijderen van woekerplanten.

English - Français - Deutsch

Wat is LIFE DUNIAS?

In dit natuurherstelproject worden duingebieden langs de volledige Vlaamse kuststrook vrijgemaakt van struikachtige invasieve uitheemse soorten. Volg de vooruitgang van het project via de nieuwsrubriek hieronder en via onze Facebook of Instagram pagina.

Logobanner

Het project is gestart op 1 december 2021 en loopt tot 1 december 2026. Het Agentschap voor Natuur en Bos zal samen met 15 partners via een gecoördineerde aanpak deze woekerplanten verwijderen. Het DUNIAS-project ontvangt financiële steun van het LIFE-programma van de Europese Unie, alsook van alle projectpartners.

Natuurherstel in de duinen

Met LIFE DUNIAS laten we inheemse soorten opnieuw floreren in ons uniek duingebied door de woekerplanten te verwijderen. Met kranen graven we het duinenzand op, we zeven het en herstellen zo de inheemse natuur. Niet schrikken dus, als je binnenkort grote machines aan het werk ziet langs de kuststrook. Ze verzekeren de toekomst van onze duinen!

Ook jij kan een belangrijke rol spelen bij het natuurherstel van onze duinen. Woekerplanten hebben vaak mooie bloemen waardoor ze graag gezien zijn in onze tuinen. Ze horen er echter niet thuis en brengen ecologische en economische schade met zich mee. Kies jij voortaan voor inheemse planten in jouw tuin?

Daarnaast is het een grote hulp wanneer je woekerplanten in de duinen kan herkennen en signaleren via www.waarnemingen.be: zo voorkomen we in de toekomst verdere overwoekeringen van het duinenlandschap. Jullie waarnemingen gebruiken we namelijk om snel de nodige actie te ondernemen.

Het Natura 2000 netwerk

‘De natuur in topconditie houden in heel Europa, dat is het doel van Natura 2000’. En daar vallen zeker ook onze duinen onder: op Europees niveau staan deze sterk onder druk en verkeren ze vaak in slechte toestand. Het LIFE DUNIAS-project verbetert de kwaliteit van enkele gebieden en soorten die vallen onder het Natura 2000 netwerk. 

Onder de Habitatrichtlijn valt de beschermingszone ‘Duingebieden inclusief IJzermonding en Zwin’ met daarin volgende habitats: 

  • slikken en schorren
  • embryonale duinen
  • stuifduinen
  • duingraslanden
  • ontkalkte duinen
  • duinstruweel
  • kruipwilgstruweel
  • duinbos
  • duinpannes

Volgende soorten uit de Habitat- en Vogelrichtlijn profiteren van onze acties: 

  • rugstreeppad (Bufo calamito) en boomleeuwerik (Lullula arborea) door het herstel van open duinen en duinpannes, 
  • kamsalamander (Triturus cristatus), boomkikker (Hyla arborea) en de nauwe korfslak (Vertigo angustior) door de verbetering van duinstruweel.

Werken: waar en wanneer?

Om jullie veiligheid en de voortgang van de werken te garanderen, vragen wij om werven niet te betreden, honden steeds aan de leiband te houden en enkel paden te gebruiken die niet belemmerd worden door werken. Hartelijk dank voor jullie begrip!

Tijdens broed- en toeristisch seizoen voert LIFE DUNIAS geen grootschalige werken uit. 

  • Eind maart 2024 eindigen alle graaf- en zeefwerken tussen Oostende en Knokke. Sommige zones worden dit voorjaar nog gemaaid en besproeid. Deze behandeling gebruiken we enkel op plaatsen waar geen andere opties zijn om de woekerplanten aan te pakken. 
  • Gelijktijdig blijft de LIFE DUNIAS-Natuurpuntploeg  kleinschaligere werken uitvoeren. De komende weken werken ze in meerdere gebieden langs de volledige kustlijn.
  • Ook op het golfdomein van Knokke-Heist pakt de eigen terreinploeg woekerplanten aan.
  • Vanaf september 2024 starten grootschalige werken op verschillende locaties tussen Oostende en De Panne. Meer informatie hierover volgt.

Expo: LIFE DUNIAS herstelt kustduinen

De expo neemt je mee naar onze unieke Vlaamse kustduinen. Het toont al het moois wat de Vlaamse kustduinen te bieden hebben: duinpannes, stuifduinen, mosduinen, … En welke fauna en flora daar te vinden is. De expo waarschuwt ook voor het probleem van woekerplanten! Ken jij rimpelroos en mahonie al? Wist je dat hemelboom en struikaster verboden soorten zijn? Het LIFE DUNIAS-project pakt deze planten aan in onze duinen. Ontdek er alles over op de tentoonstelling. Test je kennis via een interactieve quiz! 

Speel samen met Konrad, de rugstreeppad, en zijn vriendjes het doe-gedeelte voor kinderen: voel, verbind en zoek alle woekerplanten. Word ook jij een held van onze duinen?  

Nog t.e.m. 30 juni 2024 is de expo ‘LIFE DUNIAS herstelt kustduinen’ te vinden in het Center Parcs De Haan: Wenduinesteenweg 150, 8420 De Haan!

Nieuws

Ontdek alle nieuwtjes via onze afzonderlijke nieuwspagina.

De Vlaamse kustduinen

De Vlaamse kustduinen vormen een uniek ecosysteem met heel wat bijzondere en beschermde dieren en planten: zoals de rugstreeppad, de heivlinder en heel wat soorten orchideeën. De verscheidene Europees beschermde natuurtypes die we in de Vlaamse duinen aantreffen zijn de volgende:

Duingrasland

In de kustduinen vind je graslanden die je nergens anders in Vlaanderen aantreft. In deze soorten- en kleurrijke duinkalkgraslanden groeien soorten als bokkenorchis, geel zonneroosje, gewone vleugeltjesbloem, grote tijm en muurpeper.

Duinstruweel

Je vindt duinstruwelen langs de volledige Vlaamse kust. Deze struikvegetaties worden gedomineerd door soorten zoals duindoorn, vlier, meidoorn en sleedoorn. In dit struweel kunnen heel wat zangvogels aangetroffen worden, zoals de nachtegaal, de cetti’s zanger en de sprinkhaanzanger in vertoeven. Het leeuwenaandeel van bijv. de Simliduinen in Nieuwpoort bestaat uit struweel. De duindoorn en sleedoorn kunnen zich via hun worteluitlopers snel sterk uitbreiden en het duinlandschap overwoekeren ten koste van duingrasland en vochtige duinpannen. Om voldoende open plekken te vrijwaren moet het struikgewas lokaal worden ingeperkt.

Kruipwilgstruweel

Nabij vochtige duinvalleien kunnen zich dwergstruwelen met kruipwilg ontwikkelen. Kenmerkende soorten zijn onder meer kruipwilg, rond wintergroen, moeraswespenorchis en het zeer zeldzame kaal stofzaad. Kruipwilgstruwelen herbergen een typische paddenstoelenflora met onder meer vezelkoppen en gordijnzwammen.

Duinbos

Daar waar loofbos zich heeft ontwikkeld op duinen spreken we over een duinbos. Typische boom- en struiksoorten van duinbossen zijn onder meer zachte berk, zomereik, eenstijlige meidoorn en ratelpopulier. In de kruidlaag komen soorten als maarts viooltje, gewone vogelmelk en brede eikvaren voor, samen met heel wat paddenstoelen. Vogels als de boomklever, bosuil en kleine bonte specht vinden hier ook een thuis.

Embryonale duinen

In de eerste fase van duinvorming gebeurt de fixatie van stuifzand door de kolonisatie met biestarwegras. Wanneer het proces van duinvorming zich verderzet, kunnen de embryonale duintjes hoger worden en start de fixatie met helmgras. Andere typische soorten zijn onder andere zeepostelein, zeeraket en stekend loogkruid. Natuurlijke stranden zijn mogelijke broedgebieden voor zeldzame vogels zoals bontbekplevier, strandplevier en dwergstern. Mooie voorbeelden hiervan vinden we aan het strand van Lombardsijde en voor de Zeebermduinen in Oostduinkerke.

Stuifduin

Verstuiving is typisch voor het duinenlandschap. Door de verplaatsing van zandkorrels worden duinen gevormd, die continu veranderen en zich verplaatsen. Dit stuivend duinlandschap is het leefmilieu van typische soorten zoals de blauwe zeedistel, de strandzandloopkever en de duinveldridderzwam.

Duinpanne 

Onder invloed van de bij storm overheersende noordwestenwind ontstaan duinen in de vorm van een hoefijzer, de zogenaamde paraboolvormige duinen. Het zand stuift uit tot aan het grondwaterniveau en het opgestoven zand stapelt zich op tot een paraboolvormig duin, dat zich blijft voortbewegen in zuidoostelijke richting. In het kielzog van dat bewegende duin ontstaat een vochtige duinpanne. Deze vochtige omgeving vormt opnieuw een waardevol habitat voor heel wat bijzondere planten en dieren. Zo kan de zeldzame rugstreeppad zich hier in het voorjaar voortplanten en groeien er zeldzame planten zoals de moeraswespenorchis en de parnassia.

Grote tijm
Bokkenorchis
Sleedoorn DUNIAS
Zanddoddegras DUNIAS
Zeeraket DUNIAS
Zeewinde DUNIAS
Rugstreeppad DUNIAS
Parnassia DUNIAS
Muurpeper DUNIAS
Moeraswesporchis DUNIAS
Vleeskleurige orchissen in duinpanne DUNIAS
Embryonaal duin DUNIAS
Kruipwilgstruweel
Duindoorn detail
Bastaardzandloopkever DUNIAS
Blauwe zeedistel DUNIAS
Duindoorn
Grote tijm
Bokkenorchis
Sleedoorn DUNIAS
Zanddoddegras DUNIAS
Zeeraket DUNIAS
Zeewinde DUNIAS
Rugstreeppad DUNIAS
Parnassia DUNIAS
Muurpeper DUNIAS
Moeraswesporchis DUNIAS
Vleeskleurige orchissen in duinpanne DUNIAS
Embryonaal duin DUNIAS
Kruipwilgstruweel
Duindoorn detail
Bastaardzandloopkever DUNIAS
Blauwe zeedistel DUNIAS
Duindoorn

Woekerplanten in de duinen

IAS - Invasive Alien Species

Dreiging in de duinen

De natuur staat helaas sterk onder druk, o.m. door woekerplanten. Deze planten, ook wel Invasive Alien Species (IAS) genaamd, komen langsheen de volledige Vlaamse kuststrook voor en verdrukken er de lokale duinnatuur. Struiken zoals rimpelroos, mahonie, boksdoorn en Amerikaanse vogelkers vertonen allen een invasief karakter en verdringen onze duinecosystemen.

Woekerplanten komen op verscheidene manieren in de duinen terecht. Sommige Zuiderse planten breiden zich op een natuurlijke wijze uit door klimaatsopwarming, maar vaak worden woekerplanten aangeplant in privé tuinen of gemeentelijke parken die grenzen aan de duinen, van waaruit deze planten ‘ontsnappen’ in de vrije natuur (bv. vogels eten zaden op, waarna deze via hun uitwerpselen in omringende duinnatuur belanden). Een ander gekend probleem is het dumpen van tuinafval in de natuur, waarna sommige planten zich vestigen en nadien uitbreiden in de duingebieden.

Ken jij deze woekerplant?

Ook jij kan een belangrijke rol spelen bij het natuurherstel van onze duinen. Het is een grote hulp wanneer je woekerplanten in de duinen kan herkennen en signaleren via www.waarnemingen.be: zo voorkomen we in de toekomst verdere overwoekeringen van het duinenlandschap. Jullie waarnemingen gebruiken we om snel de nodige actie te ondernemen!

Hier vind je een lijst van de meest voorkomende en hardnekkigste woekerplanten in de Vlaamse kustduinen. Klik op de soort om deze beter te leren kennen.

Rimpelroos DUNIAS
RImpelroos DUNIAS
Mahonie DUNIAS
Mahonie DUNIAS
Amerikaanse vogelkers DUNIAS
Amerikaanse vogelkers DUNIAS
Boksdoorn DUNIAS
Boksdoorn DUNIAS
Hemelboom DUNIAS
Struikaster DUNIAS
Struikaster DUNIAS
Sneeuwbes DUNIAS
Cotoneaster DUNIAS
Kokardebloem DUNIAS
Yucca DUNIAS
Wingerd DUNIAS
Rode ribes DUNIAS
Hottentotvijg DUNIAS
Canadese guldenroede DUNIAS
Rimpelroos DUNIAS
RImpelroos DUNIAS
Mahonie DUNIAS
Mahonie DUNIAS
Amerikaanse vogelkers DUNIAS
Amerikaanse vogelkers DUNIAS
Boksdoorn DUNIAS
Boksdoorn DUNIAS
Hemelboom DUNIAS
Struikaster DUNIAS
Struikaster DUNIAS
Sneeuwbes DUNIAS
Cotoneaster DUNIAS
Kokardebloem DUNIAS
Yucca DUNIAS
Wingerd DUNIAS
Rode ribes DUNIAS
Hottentotvijg DUNIAS
Canadese guldenroede DUNIAS

Wat kan jij doen?

Doe mee op waarnemingen.be

Het is een grote hulp wanneer jij woekerplanten in de duinen kan herkennen en signaleren via www.waarnemingen.be. Gebruik hiervoor de apps ObsIdentify (herken de natuur in 1 klik) of ObsMapp (waarnemingen invoeren en uploaden) op je smartphone. Of voer je waarnemingen in via de pc. Op deze manier voorkomen we in de toekomst verdere overwoekeringen van het duinenlandschap. Jullie waarnemingen gebruiken we om snel de nodige actie te ondernemen (rapid response)!

Tuinrangers

Nodig eens een tuinrangers uit bij je thuis! De Tuinrangers zijn vrijwilligers met een passie voor de tuin en een hart voor de natuur. Ze helpen hun stad of gemeente om biodiverser en klimaatrobuuster te worden via de tuinen van de inwoners. Ontdek snel of de Tuinrangers al actief zijn in jouw stad of gemeente: www.tuinrangers.be/gemeenten.

Informeer jezelf

  • Bekijk het webinar: beheer van invasieve struiken in zandige regio's. Tijdens dit webinar kom je meer te weten over invasieve struiken aan de Belgische kust, hoe deze best te verwijderen zijn, mogelijke alternatieven en hoe we zelf ons steentje kunnen bijdragen. Spreker is Reinhardt Strubbe, de projectcoördinator van LIFE DUNIAS.  

Opname webinar beheer van invasieve struiken in zandige regio's 21/02/2024 - Inverde

  • In maart 2023 vond in Devon (West Engeland) een conferentie plaats over het beheer van duinen. Meer dan 100 duinexperten uit meerdere Europese landen kwamen er samen om kennis uit te wisselen en inspiratie op te doen. Ook de LIFE DUNIAS-projectcoördinator mocht er een gastpresentatie geven over het LIFE DUNIAS-project, het beheer van invasieve exoten en het horizon scan rapport dat in kader van het project werd opgemaakt.

Informeer je klas

Wat is het verschil tussen inheemse, uitheemse en invasieve soorten? Welke impact hebben invasieve soorten op ons leefomgeving? Leer verschillende invasieve soorten herkennen, ontdek hoe ze zich verspreiden en hoe we ze een halt toeroepen. Kom meer te weten over de specifieke problematiek in onze Vlaamse kustduinen en hoe deze momenteel op grote schaal wordt aangepakt.

  • Deze werkfiche zet leerlingen (hogere graad secundair onderwijs) zelf aan het werk met bovenstaande vragen. 
  • De PowerPointvoorstelling (PDF) kan een leidraad vormen bij het geven van een of meerdere lessen rond dit topic. Indien gewenst, kan de .pptx versie bezorgt worden. Contacteer ons via onderstaande manieren. 
  • Via de infofiche kun je je als leerkracht optimaal inlezen. Het bevat artikels en video materiaal die ook kunnen gebruikt worden in de les.

Deel je feedback, suggesties, vragen of ervaringen via de sociale media kanalen met @lifedunias of via een persoonlijk bericht. Je kan ons zowel op Instagram, Facebook en WhatsApp (+32471/33 43 60) terugvinden.

Ben je een leerkracht van het 5e, 6e of 7e middelbaar in een land-, tuinbouw of groenmanagement opleiding, bij voorkeur in de provincies Oost-of West-Vlaanderen? Heb je interesse om onze projectcoördinator Reinhardt te ontvangen? Hij begeleidt graag een les, beheerwerken of een wandeling in de duinen en geeft geanimeerd uitleg rond invasieve uitheemse soorten. Neem nu contact op via reinhardt.strubbe@vlaanderen.be

Projectgebied

Het projectgebied strekt zich uit over de volledige kustlijn. Hierbij een overzicht van de gebieden waar woekerplanten aangepakt worden.

Oostkust gebieden:

  • Zwin, Blinckaertduinbos (incl. Koningsbos), Park 58, Sterneneiland, Golf Knokke, Joseph Stübbenpark, Directeur-Generaal Willemspark, Baai van Heist, Sashul, Fonteintjes, Zeereep tussen Blankenberge en Wenduine, Duinbossen De Haan, Golf ROGC (De Haan), Spanjaardduin en Zeereep Bredene (zone tussen De Haan en Fort Napoleon Oostende)

Westkust gebieden:

  • Zeereep Mariakerke, Raversyde, Duinen Middelkerke, Warandeduinen, Sint-Laureinsduinen, IJzermonding, Simliduinen, Groenendijk, Ter Yde, Hannecartbos, Oostvoorduinne, Plaatsduinen, Witte Burg, Zeebermduinen, Doornpanne, Hoge Blekker, Schipgatduinen, Noordduinen, Houtsaegherduinen, Oosthoekduinen, Westhoek en Cabour

Wie zijn wij?

Het LIFE DUNIAS-project ontvangt financiële steun van het LIFE programma van de Europese Unie, alsook van alle partners.

  • Totaal projectbudget: 7.087.215 euro
  • EU-cofinanciering: 4.252.329 euro (60%)

Uniek aan LIFE DUNIAS is de gecoördineerde aanpak met alle voornaamste duinbeheerders in België.

We zetten ze even op een rijtje:

  • Coördinatie: Agentschap voor Natuur en Bos
  • 4 geassocieerde partners die zelf acties uitvoeren: 
    • Natuurpunt Studie, Natuurpunt Beheer, Natuurinvest en Compagnie het Zoute
  • 11 co-financiers die een financiële bijdrage leveren aan het project: 
    • Agentschap voor maritieme dienstverlening en kust (Afdeling kust), Agentschap wegen en verkeer, Provincie West-Vlaanderen, Koninklijke Schenking, Ministerie van Defensie, Aquaduin (voormalige IWVA), Royal Ostend Golf Club, Gemeente Koksijde, Gemeente Knokke-Heist, Gemeente De Panne, Stad Oostende

FAQ

Ontdek alle FAQ via onze afzonderlijke FAQ pagina.

Downloads

Logo's

Folder LIFE DUNIAS

Poster Woekerplanten en alternatieven

Internationale startworkshop

Van 18 tot 21 mei 2022 trok het LIFE DUNIAS-team naar Koksijde om zich, samen met internationale duinenexperten, onder te dompelen in de wereld van woekerplanten (IAS: Invasive Alien Species) in de kustduinen.

De workshopdagen werden inhoudelijk begeleid door het Instituut Natuur- en Bosonderzoek (INBO). Onder hun deskundige vleugels werd hard gewerkt aan een horizonscan. Patrik Oosterlynck legde de link met het Belgische Natura 2000 perspectief.

Daarnaast werd de IAS situatie in België (Reinhardt Strubbe), Wales (Kathryn Hewitt), Spanje (Berea Rodríguez Addesso), Frankrijk (Benoît Delangue), het Verenigd Koninkrijk en Ierland (John Houston) geschetst. En werden meerdere terreincases voorgesteld door Kris Lesage, Reinhardt Strubbe, Sam Provoost (België), Kathryn Hewitt (Wales), Janneke van der Loop, Luc Geelen (Nederland), Bruce Osborne (Ierland). John Houston zorgde voor een update van de internationale ‘dune roadmap’.

Zaterdag werd afgesloten met een Bioblitz in het Westhoekreservaat.

Op deze pagina zijn alle presentaties terug te vinden.

Meer weten?

Wil je graag meer weten over het project of heb je specifieke vragen, zet ze op mail naar projectcoördinator Reinhardt Strubbe via reinhardt.strubbe@vlaanderen.be.

Disclaimer

Medegefinancierd door de Europese Unie. Geuite standpunten en meningen zijn echter alleen die van de auteur(s) en weerspiegelen niet noodzakelijkerwijs die van de Europese Unie of CINEA. Noch de Europese Unie, noch de subsidieverlenende autoriteit kan hiervoor verantwoordelijk worden gehouden.

Op deze pagina